Columns en ervaringen van vrijwilligers en medewerkers Sensoor.

Ik weet jullie te vinden!

De telefoon gaat. Automatisch noteer ik het tijdstip. Een vriendelijke politiestem vertelt dat er “onder de knop” iemand zit die erg kwaad is. Het gaat niet alleen om een politie-aangelegenheid. Heb ik misschien tijd om met hem te praten?
Ik krijg een Turkse mijnheer aan de lijn die boos is, verdrietig, verontwaardigd en die eens heel duidelijk wil zeggen waarom dat zo is. Eigenlijk zou de politie moeten helpen, vindt hij, maar die  heeft geen tijd. Hij snapt niet wat hij nu met mij aan moet.
Ik stel voor dat we proberen hoe ver we kunnen komen en ik beloof dat ik mijn uiterste best zal doen om mee te denken. Hij kan altijd nog de hoorn erop gooien, maar dat zou ik wel jammer vinden.
Mag ik horen wat er aan de hand is?
De man zit zo onder spanning, dat hij het aanbod graag aanvaardt. Hij kan niet langer wachten. Hij moet zijn verhaal kwijt, al is het bijna midden in de nacht.
Hij heeft zich erg ingespannen om een vriendin uit de narigheid te halen. Drug, alcohol, verkeerde relaties. Toen dat een beetje lukte, zijn ze samen naar de Imam geweest om hun relatie te bevestigen.
En nu is er iets ergs gebeurd. De vriendin is in mannelijk gezelschap gesignaleerd, zonder haar hoofddoek te dragen. Wat moet hij daar nu mee ?

Ik hoor diepe teleurstelling door de telefoon komen. Geen wraak. Geen woedend afscheid, maar radeloosheid. Het had zo mooi kunnen zijn. En nu dit.

Mijn Hollandse maatstaven passen niet, horen ook niet thuis in dit gesprek. Meeleven met de teleurstelling kan wel.  Belangstellend vragen naar zijn leven en welke toekomstplannen hij had met die vriendin. De teleurstelling onder woorden brengen, zodat hij goed merkt dat ik het snap. Dat kan ook. Dan waag ik de opmerking of er misschien sprake kan zijn van een misverstand. Weet zij hoe erg hij die handelingen vindt en hoe erg ze hem teleurstelt, of zou ze het niet beseffen? Opzet is heel wat anders dan onbegrip.
Die opmerking komt over. Er valt een lange stilte, waarin hij kennelijk nadenkt. Ik wacht rustig af.

Het slot van dit gesprek is onverwacht en onvoorspelbaar.
Hij zegt: “De bel gaat. Misschien komt ze het wel bijleggen. Ik hang op hoor. Ik weet jullie nummer nu! Dag!’’

Ik kijk verbouwereerd naar de telefoon en kan mijn lachen niet meer houden. Grinnikend schrijf ik op hoe lang het gesprek heeft geduurd. Even bijkomen en nagenieten van dit gesprek dat zo bijzonder eindigde.

Zoiets maak je nooit mee in het gewone dagelijkse leven. Daarvoor moet je bij Sensoor zijn. Samenwerking met de politie. Andere culturen. Andere normen en waarden. En toch iets zinnigs zeggen. Het is niet altijd kommer en kwel. Je kunt soms ontzettend lachen

Een klein advertentietje trok enkele jaren terug mijn aandacht. Het leek me spannend om op een heel bijzondere manier kennis te maken met onze maatschappij. En dat is uitgekomen. Het is nog steeds bar interessant.

Dries
Vrijwilliger bij Sensoor dag en nacht

Je moet van dit werk houden, om het te doen.

Als veertienjarig meisje kwam ik in Nederland terecht. Ik volgde cursussen waaronder het leren van de taal. Een lerares vertelde mij over de plannen rond een Allochtone Vrouwen Telefoon. Of het iets voor mij was? Het leek mij leuk en ik heb mij aangemeld voor het vrijwilligerswerk. Ik was nog jong, 21 jaar, wilde vooral nog iets anders doen dan thuis zitten en cursussen volgen. Het contact met medewerkers uit andere culturen vond ik leuk. Eerder ging ik alleen om met Turkse of Marokkaanse mensen. Ik werd ouder en ging beseffen wat ik betekende voor de mensen die belden. Ik hielp ze echt verder, daar zag ik steeds meer de waarde van in. In 2001 ben ik gestopt omdat ik zwanger was. Een aantal jaar na de geboorte van mijn dochtertje heb ik mij opnieuw als vrijwilliger aangemeld.

Door eigen ervaring begrijp ik waarom mensen ons bellen. Ook ik heb hier voor het eerst over mijn leven verteld. ‘’Je bent de eerste die zo open je verhaal vertelt aan andere vrijwilligers’’ zei de coördinator. ‘’Jullie kennen de mensen in mijn omgeving niet, het is makkelijk om het hier te vertellen,’’ antwoordde ik. In veel culturen wordt veel geroddeld. Je vertelt je moeilijkheden niet zo snel aan vrienden of familie. Voor je het weet hoor je het via anderen weer terug. Daarom denk ik dat de anonimiteit de belangrijkste reden
is waarom mensen naar Sensoor in eigen taal bellen. Ze weten dat hun verhaal tussen ons blijft. Natuurlijk, kunnen praten in je eigen taal is ook een reden. Het geeft vertrouwen en net dat duwtje in de rug om stappen te nemen. Wat ik hier geleerd heb? Dat ik niet de enige ben die veel heeft meegemaakt. Iedereen heeft een eigen verhaal. Ik heb geleerd er over te praten en dat heeft mij zelfvertrouwen gegeven.

Nu bestaan we 10 jaar. Wat was ik zenuwachtig toen we 3 december het gemeentehuis binnen gingen. Ik had nooit gedacht dat ik burgemeester Aboutaleb in het echt zou zien en spreken. Hij luisterde goed naar ons. Zijn vrouw was er ook, haar vond ik heel geïnteresseerd. Ik voelde me trots toen we het boekje overhandigden. ‘’Het gaat over ons en ons werk’’ dacht ik.

Ik kan me niet voorstellen dat Sensoor in eigen taal zou verdwijnen. Even leek het er op toen het spannend werd met de subsidies. Als vrijwilligers waren we er heel bang voor. De dienst bestaat al zo lang en het is zo belangrijk. Ook voor onszelf. Je hebt hier een verantwoordelijkheid en zo voelt het ook. Je moet van dit werk houden om het te doen, daarom komen we hier allemaal graag.

Derya
Vrijwilligster bij Sensoor in eigen taal

Alle tijd voor een gesprek

Wanneer de klokken van het domkapittel in Utrecht luidden, wist men hoe laat het was. Dat kon alleen om de dood van een belangrijke geestelijke zijn. Maar 25 juni 1514 werd er een uitzondering gemaakt. Die dag overleed in Utrecht een zeer populaire vrouw. Velen waren aanwezig bij de begrafenis van Berta Jacobse. Die naam zei hen niet zoveel want ze kenden haar als zuster Bertken. Zuster Bertken was geliefd bij de inwoners van stad. Iedere dag stonden er mensen aan het raam van haar huis naast de Buurkerk. Om een praatje, om raad te vragen of gewoon voor een luisterend oor. Zuster Bertken was daar voor hen, ze had tijd en aandacht, 57 jaar lang. De stad zou haar missen.

Hoe zuster Bertken aan al die tijd en aandacht kwam? Ze had zich vrijwillig laten opsluiten in een cel van zo’n 3 bij 4 meter in de muur van de Buurkerk. Eten kreeg ze van buiten. Zelf kwam ze die 57 jaar de kluis nooit uit. Ze at geen vlees of zuivelproducten. Ze droeg alleen een grof haren kleed en verwarmde zelfs in de winter haar cel niet. Het verhaal gaat dat zij boete wilde doen omdat zij een buitenechtelijk kind was. Onvoorstelbaar anno 2010.

Of toch niet? Een kort berichtje na het NOS nieuws van 16 maart. Elke vrijdag luisteren vrijwilligers in de Japanse stad Naha  op straat naar voorbijgangers. Je kan op een krukje komen zitten en eens goed je hart luchten. Het project blijkt een groot succes. 

In de luistervrijwilligers van Naha en dicht bij huis, de vrijwilligers van Sensoor, zie ik de zuster Bertkens van tegenwoordig. Al is het in een totaal andere context. Zij sluiten zich vrijwillig voor een paar uur af. Om er te zijn voor mensen die een luisterend oor nodig hebben. De vrijwilligers merken dat het hen ook veel oplevert, ze staan midden in de maatschappij, ze ontwikkelen zichzelf of het geeft hen gewoonweg voldoening. De mens verandert mee met de tijd. Maar dit zal altijd hetzelfde blijven: de behoefte aan mensen die de tijd nemen om echt te luisteren. 

Karin Prins
Communicatiemedewerker Sensoor ZHzm
Column verscheen eerder in het Nieuw Rotterdams Kerkblad

De kunst luisteren verstaan

“Er wordt niet meer geluisterd naar elkaar. Echte aandacht? Kom daar nog eens om.” Herkent u deze klacht?

Deels is die klacht terecht. We hebben het druk met werk, carriere, opleiding, hobby’s , (klein)kinderen, ouders, en allerlei sociale verplichtingen. Dat alles in een strak gepland schema. Het is niet alleen véél dat onze aandacht opeist, maar vaak ook tegelijkertijd: met de laptop op schoot een klant te woord staan, ondertussen je kind zoet houden en een maaltijd bereiden. Multitask heet dat. Dit eist wel zijn tol. Je moet je aandacht verdelen, je moet kiezen, en kiezen is verliezen.De aandacht wordt oppervlakkig, veel gebeurt op de automatische piloot.

“Dat vind ik zo prettig aan het werken bij Sensoor'', zei één van onze vrijwilligers laatst, “hier kan ik me concentreren op de gesprekken en ben ik afgeschermd van de hectiek van de dag.” Die concentratie is nodig om echt te luisteren naar de ander. Actief luisteren, betekent luisteren naar de emoties in het verhaal en daarnaar vragen. Ook luisteren wat er tussen de regels (niet) gezegd wordt. Zo laat je mensen op adem komen. Je kunt, voor de duur van het gesprek, vreugde en verdriet delen, ruimte geven voor woede of angst, eenzaamheid doorbreken.
Luisteren betekent: stilstaan bij het verhaal van de ander, niet snel oordelen, niet willen scoren. Een houding van respect, rust en echte aandacht.

Dan wordt luisteren een belevenis, want wat kan er veel gebeuren in een gesprek. Het is altijd weer spannend hoe het loopt. Lukt het om echt contact te maken? Kan er afgestemd worden op wederzijdse verwachtingen? Ontstaat er een veilige omgeving waar, in vertrouwen, gesproken en gezwegen mag worden? Luisteren is een kunst. Oefening baart kunst. Hoe beter je de kunst verstaat, hoe meer luisteren een belevenis wordt.

Marijke van Essen
Trainer/begeleider Sensoor
Column verscheen eerder in het Nieuw Rotterdams Kerkblad

Een zinvolle babbel

Babbelen of kletsen, meestal bedoelen we daar nutteloos, oppervlakkig praten mee. “Houd toch op met je geklets” betekent: wat een onzin! Toch neemt het in het leven een belangrijke plaats in.

Babbelen is een vorm van contact maken, zoals apen elkaar vlooien. Het is geestelijke hygiëne en wel degelijk zinvol voor ons welbevinden. Wanneer we weinig contact hebben, is dat niet onmiddellijk levensbedreigend, maar isolement of vereenzaming kan het gevolg zijn.

Op vele plaatsen maken we praatjes: In het café, bij de groenteboer, in de tram/trein, aan de keukentafel, op het schoolplein, in de wachtkamer van de huisarts... Alledaagse onderwerpen lenen zich goed voor een zinvolle babbel.
Neem een praatje over het weer; wat kan dat voor iemand betekenen?
- Een voorzichtige verkenning: wie is de luisteraar, wat voor vlees heb ik in de kuip?
- Veiligheid: een onderwerp waar je je vingers niet aan kan branden
- Een vlucht: om maar niet over iets anders te hoeven praten
- Je hart luchten: vertellen welke invloed het weer op je stemming heeft.
- Een vraag om bevestiging: vind jij het ook zo ...?
- Een schreeuw om aandacht: zie mij, hoor mij!
Dezelfde gespreksinhoud heeft dus vele betekenissen. Het is de kunst van de luisteraar de bedoelde betekenis te doen oplichten, dan ontstaat er echt contact. De betekenis hoeft niet expliciet genoemd te worden: een praatje met iemand die zich eenzaam voelt, kan – voor een moment – de eenzaamheid doorbreken zonder dat er over eenzaamheid gesproken wordt. Sommige thema’s zijn te beladen en kunnen via een babbel toch worden aangeraakt.
 
Laatst had ik met een Irakese vrouw een gesprekje over het alledaagse thema eten. Tegelijkertijd ging het dieper: wat vind je lekker? Wat is de betekenis van eten; van samen eten? Wat voor gastvrouw wil je zijn? Het gesprek gaf een wijgevoel: wij vrouwen, hoe verschillend ook, willen graag dat gasten genieten van onze maaltijd. Dit contact schiep saamhorigheid. Een mooi voorbeeld van een zinvolle babbel.

Marijke van Essen
Trainer/begeleider Sensoor
Column verscheen eerder in het Nieuw Rotterdams Kerkblad

Er bij horen

In mijn vorige column gaf ik een voorbeeld van een zinvolle babbel. Hoe een gesprekje met een Irakese vrouw over het thema eten een fijn ‘wij-gevoel’ gaf. Wij vrouwen, hoe verschillend ook, willen dat gasten genieten van onze maaltijd. Dit ‘wij-gevoel’ heeft misschien meer voor de Irakese vrouw betekend dan ik kan vermoeden.

Het moet moeilijk zijn om niet in je geboorteland te wonen: de opvoeding van de kinderen in twee culturen, het vinden van de juiste instanties voor jouw specifieke probleem, de taal leren, het leggen van nieuwe contacten. En kan je wel je verhaal kwijt in je eigen gemeenschap? Denk aan een vrouw die weg wil bij haar gewelddadige man maar bang is voor roddel. Of een man die zwijgt over zijn heimwee uit angst voor onbegrip: ‘Wees blij dat je in Nederland woont, je hebt er alle kansen!’

Alle burgers moeten er bij horen, de taal leren, participeren in de samenleving. Een goed streven. Maar vooral veel allochtone vrouwen staan ver af van deze participatie. Veel van hen hebben nog nooit gewerkt, nemen nauwelijks deel aan het openbare leven in Nederland. Ze worden moeilijk bereikt door inburgeringinitiatieven.

Daarom ben ik zo blij met de verjaardag Sensoor in eigen taal, de voormalige Allochtone Vrouwen Telefoon. 10 jaar geleden opgericht om verschillende bevolkingsgroepen te bereiken die aandacht zoeken voor hun situatie zoals heimwee, eenzaamheid, geweld en opvoeding. En dat is gelukt. Duizenden bellers hebben Sensoor in eigen taal gevonden.
Het geheim? Er werken vrijwilligsters die eveneens een allochtone achtergrond hebben. Ze begrijpen de taal, de cultuur, de specifieke situatie. Een vertrouwelijk gesprek in eigen taal of met iemand die jouw cultuur begrijpt, is vaak de eerste stap uit een isolement. Een stap die een vrouw zelf moet maken. Maar een steuntje in de rug, een aanmoediging, is vaak onmisbaar. Gehoord worden kan dan al veel doen.

Misschien heeft dat praatje met de Irakese vrouw over recepten nog een gevoel losmaakt: het gevoel er bij te horen.

Marijke van Essen
Trainer/begeleider Sensoor 
Column verscheen eerder in het Nieuw Rotterdams Kerkblad